5 загадок для 5 класса на башкирском языке

Загадки на башкирском языке для начальной школе

загадки на башкирском языке для учителей начальных классов

Просмотр содержимого документа
«Загадки на башкирском языке для начальной школе»

Маҡсаты- уҡыусыларҙың телмәрен, фекерләү ҡеүәһен үҫтереү;

-зирәклек,тапҡырлыҡ сифаттарын тәрбиәләү;

-уларҙа башҡорт халыҡ ижадына ҡарата хөрмәт тәрбиәләү.

Күҙҙәре юҡ – йәш түгә (болот)

2.Аллы – гөллө көйәнтәмде

Йылға аша ташланым (йәйғор)

3.Өй башында ярты икмәк.(ай)

Беҙ ун ике ҡыҙ инек.

Бер таҡтаға йыйылдыҡ,

Таң атҡансы юҡ булдыҡ.(йондоҙҙар)

7.Дөбөр – дөбөр итер,

Ялтырап китер.(күк күкрәү, йәшен йәшнәү)

8.Тышы йәшел, эсе ҡыҙыл,

Уны күргән балалар,

9.Башы бар – сәсе юҡ,

Ҡанаты бар – оса алмай,

Болоттарҙы ҡоса алмай(балыҡ)

10.Быҙлай ҙа быҙлай,

Үпкән ере һыҙлай(серәкәй)

13.Ике малай бергә тора,

Берен – бере күрә алмай(күҙҙәр)

15.Үҙе генә ашалмай,

Унан башҡа аш бармай(тоҙ)

16.Мейес артында бисура,

Билен быуып ултыра(һепертке)

17.Башы булмаһа ла – эшләпәле,

Аяғы булһа ла – итекһеҙ(өҫтәл)

18.Бәләкәй генә бер көсөк

Өрмәй ҙә, индермәй ҙә(йоҙаҡ)

Үҙе тейәп ебәрә(комбайн)

20.Ҡат – ҡат ҡатлама, аҡылың булһа ташлама(китап)

21.Ҡалаһы бар- халҡы юҡ,

Диңгеҙе бар – һыуы юҡ(карта)

22.Бер алмағаста алты ботаҡ,

Ботаҡ һайын һигеҙ сәтләүек

Бөтәһе нисә сәтләүек(алмағаста сәтләүек үҫмәй)

23.Ике ата, ике улға өс йомортҡа бешергәндәр.Уларҙың һәр береһе берәр йомортҡа ашаған.Нисек улай.(улар өсәү атаһы, улы, ейәне)

24.Һыйыр ниңә ята(ултыра белмәгәнгә)

25.Эт ниңә өрә(һөйләшә белмәгәнгә)

26.Ҡанаты бар – йөнө юҡ,

Күккә менһә тиңе юҡ(Самолет)

27.Аҡ яланда ҡара малай

Ҡыҙыу йөрөп эҙ яһай,

Эҙ яһамай, һүҙ яһай(ҡағыҙға яҙыу)

28.Эй ат саба, ат саба,

29.Шәкәр тиһәң шәкәр түгел,

Һөт тә түгел – үҙе аҡ.

Мамыҡ тиһәң – мамыҡ түгел,

Йә был нимә, уйлап тап.(ҡар)

1.Биш ишектэн бишэу инэ,
Лэкин ойо берэу генэ. (Бирсэткэ)

2.Белеме лэ, йэне лэ юk,
Yзе яза гумер буйы.
Язган hайын яйлап kына
Кесерэйэ бара буйы. (Кэлэм)

3.Кон-тон домбэслэй агасты:
– Туk-туk, туk-туk!
Э агасkа ошонан да
Шэп дауа юk. (Тумыртkа)

4.Яр башында улэн озэ,
Рэхэтлэнеп hыуза йозэ,
Телэй икэн сумып ала,
Тик барыбер kоро kала. ( Каз, ойрэк)

5.Эргэhенэ барам, тиhэн,
Усал kытkылдап kуя,
Унарлаган балаларын
Канат астына йыя. (Тауык hэм унын себештэре)

7.Кэртэ башында ойо,
Агылы моноло койо. (Сыйырсыk)

8.Йомороkай-йомгагым,
hис кенэ лэ тик тормай.
Ысkынып китэ kулдан,
Артынын етеп булмай.
КулFа тейhэ, «шап та шоп»,
Э изэндэ «тып та тып»,
Минен йылFыр дусым. (Туп)

9.Йоморо, тик туп тугел,
hугып уйнарга енел,
Тотам, тиhэн, ебе бар,
Э исеме унын … (Шар)

10.Алда озон йыландай,
Бормаланып ята.
Ойзэн алып китэ лэ,
Ойгэ алып kайта. (Юл)

11.Котоузэрзэ улэн утлап,
Елененэ hот тулыр.
Гел моьолдэп hойлэшhэ лэ,
Узе бейек, узе зур.
Унын исеме … (hыйыр)

12.Могозо бар, kойроFо бар,
Yлэн менэн туkлана.
БуйFа ла тин, лэкин берук
Кэзэ менэн бутама. (hарыk)

2. Йэйен hоро, кышын ак,
Уга шулай якшырак.
( Куян.)

13. Башы бар- сэсе юк,
Кузе бар- кашы юк.
Канаты бар- оса алмай,
Болоттарзы коса алмай.
( Балык)

14. Сыбар ала кулдэге,
Тотhан- уна бизэге.
( Кубэлэк.)

16. Берэу hойлэй,
Икэу тынлай,
Тагы икэу карап тора.
(Тел, колак, куз

Мыйығы бар – һаҡалы юҡ.

Осоп киләм, осоп киләм,

Күҙгә эләккәнде тибеп киләм.

Ҡат –ҡат ҡатлама, аҡылың булһа, ташлама.

Тимер ҡоҙоҡ, оҙон ҡойроҡ, бирә бойороҡ.

Ҡалаһы бар, халҡы юҡ, дингеҙе бар, һыуы юҡ.

б) Көндөҙ йоҡлай, төндә илай.

Источник

Загадки на разные темы по башкирскому языку

ЙОРТ ХАЙУАНДАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Йылыта, кейендерә,
Әҙәмде һөйөндөрә. /һарыҡ/

Дүртәүҙер аяғы,
Ҡайсылай ҡолағы,
Таштан ҡаты тояғы. /ат/

Хайран уның йөрөүе,
Бик йыраҡтан килеүе,
Ай-һай уның кешнәүе.
Аяғында тимере,
Тамағында күмере,
Ерғе ярып килеүе. /ат/

Ишек алдында сүмәлә,
Аҫтында дүрт бағана,
Алдында ике һәнәк,
Артында һепертке. /һыйыр/

Ҡуян ҡолаҡлы, ат тояҡлы. /ишәк/

Муйыны – дуға, арҡаһы – эйәр. /дөйә/

Туны бар – сапаны юҡ,
Мыйығы бар – һаҡалы юҡ. /бесәй/

Арҡаһынан һыпырһаң,
Күҙҙәре ялт-йолт итә.
Гел яратып, иркәләп,
Һөйөп торғанды көтә. /бесәй/

Ауыҙы бар – көйшәмәҫ,
Теше бар – тешләмәҫ,
Ултырһаң – күтәрер,
Етәкләһәң – эйәрер. /ат/

Ары ла йүгерә Зәпзәки,
Бире лә йүгерә Зәпзәки.
Тамаҡ ҡыра Зәпзәки,
Һаҡал һелкә Зәпзәки. /кәзә/

Һәр кистә яландан ҡайта
Мөңрәй-мөңрәй көтөүҙән.
Май, ҡаймаҡ яһайҙар уның
Тәмле ап-аҡ һөтөнән. /һыйыр/

Бысраҡ һыуҙа аунай,
Мырҡ-мырҡ, мырҡылдай. /сусҡа/

Йәйен дә, ҡышын да,
Йылы тунда. /һарыҡ/

Бик оҙон мыйыҡтары,
Күҙҙәре янып тора.
Сысҡандарҙы аулар өсөн
Туҡтауһыҙ хәйлә ҡора. /бесәй/

Һаҡаллы ул, мөгөҙлө,
Һанға һуҡмай һис кемде.
Баҡсаға бик йыш инә,
Кәбеҫтәне кимерә. /кәзә/
(Ғүмәр Ғайсин)

Мендәр өҫтөндә ятыр,
Йә мейескә ул ҡасыр.
Көндөҙ әҙерәк серем итеп,
Төнөн сысҡан ул тотор. /бесәй/
(Ғүмәр Ғайсин)

Йүгерекләп йөрөр ул,
Ләү-ләү итеп өрөр ул,
Мал-тыуарҙы ҡыуыр ул,
Өйгә һаҡсы булыр ул. /көсөк/
(Ғүмәр Ғайсин)

Шып-шым баҫып йөрөй ул,
Сысҡандарҙы тота ул.
Һөт эсә лә рәхәтләнеп,
Мейес башында ята ул. /бесәй/
(Ғүмәр Ғайсин)

ҠЫРАҒАЙ ХАЙУАНДАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Эй тырыша – кәрәк уға
Сәтләүектең орлоғо.
Өйө ағас ҡыуышында,
Көлтә ҙурлыҡ ҡойроғо. /тейен/

Энәләре күп булһа ла,
Кейем текмәй был кейек.
Сәнскеле балаһын да
Һөйә: ”Йомшағым!”- тиеп. /терпе/

Энәһе күп: йөҙләп-меңләп,
Бер ни тегә алмай йүнләп. /терпе/

Ерҙе тиштем – йәшәнем,
Ер өҫтөнә сыҡтым – үлдем. /һуҡыр сысҡан/

Йөрөмәй ул буранда,
Ҡышын йоҡлай урманда,
Йәйен солоҡ “таҙарта”,
Еләкте лә ярата. /айыу/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ҡылый күҙ, оҙон ҡолаҡ,
Баҡсаны үтмәй урап,
Һайлап, кишер кимерә,
Бигерәк шәп йүгерә. /ҡуян/
(Ғүмәр Ғайсин)

Урманда йыш тап булыр,
Мөгөҙҙәре бигерәк ҙур,
Ат ҡәҙәре кәүҙәһе,
Һис еткермәй берәүҙе. /мышы/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ҡара морон, һарғылт йөн,
Көлтә ҡойроҡ, хәйләкәр,
Тауыҡ итен бик ярата,
Ялан, урманда йәшәр. /төлкө/
(Ғүмәр Ғайсин)

Бәләкәй генә, бик етеҙ,
Йөнтәҫ ҡойроҡ, ялтыр күҙ,
Сәтләүекте бик ярата,-
Кем ағаста? Әйтегеҙ. /тейен/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ҡомда мәҙәк юл ҡалдыра,
Һыуҙа йөҙә ҡай саҡта,
Үҙе менән һөйрәп йөрөй
Үҙенең өйөн йыраҡҡа. /гөбөргәйел/
(Ғүмәр Ғайсин)

ЙОРТ ҠОШТАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Һыуҙа йыуынып алды,
Өҫтө ҡоро ҡалды. /ҡаҙ/

Башы тараҡ, ҡойроғо ураҡ,
Ҡысҡыртып борғоһон, уята барыһын. /әтәс/

Оса лап-лап, төшә лап-лап,
Йөҙә шәп-шәп, йөрөй саҡ-саҡ,
Әкрен атлап, кейеҙен ҡаплап. /өйрәк/

Читайте также:  Временные глагольные формы в немецком языке

Күбеп китһә, көймә кеүек,
Күпереп бешкән икмәк кеүек,
Губернский ҡыҙҙар кеүек,
Ултырыуы мулла кеүек,
Ҡысҡырыуы торна кеүек?! /күркә/

Гөбөр-гөбөр гөбөрә, ҡыҙыл күрһә, ҡабара. /күркә/

Бәләкәй генә һары йомғаҡ
Йүгереп йөрөй сиҙәмдә. /себеш/

Бәпкәләрен үләндә
Эйәртеп йөрөтә ул,
Оҙон муйын,ҡыҙыл тәпәй,
Ыҫылдап суҡымаҡсы ул. /ҡаҙ/
(Ғүмәр Ғайсин)

Таң атмаҫ борон уяна,
Ҡанат ҡаға, талпына,
– Килтере-е-е-п би-и-и-р!- тиеп һөрән һала,
Баҫып кәртә башына. /әтәс/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ҡыт-ҡыт-ҡыт-ҡыт-ҡыт итә,
Килгәнебеҙҙе көтә,
Йомортҡаны алығыҙ! – тип,
Ул беҙгә хәбәр итә. /тауыҡ/
(Ғүмәр Ғайсин)

ҠОШТАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Үҙе йомортҡа баҫмай,
Балаһын да баҡмай. /кәкүк/

Ҡулы юҡ, балсыҡ ташый,
Балтаһы юҡ, өй яһай. /ҡарлуғас/

Ҡыҙыл ситектәрен кейгән
Күк күлдәкле ҡыҙ килгән.
Күк күлдәк, ҡыҙыл ситекле
Әйтегеҙсе, кем икән? /күгәрсен/

Көндөҙ ул насар күрә.
Тап бына шуға күрә,
Үҙ ҡорбанын һағалап,
Төндә тора самалап. /ябалаҡ/

Айырып булмай был ҡоштоң
Исемен есеменән.
Һоҡландыра бөтәһен дә
Аҡтан-аҡ төҫө менән. /аҡҡош/

Осоп киләм, осоп киләм,
Күҙгә эләккәнде тибеп киләм. /бөркөт/

Ағас башында бер Ҡолой,
Көндөҙ йоҡлай, кис олой. /өкө/

Торған булһалар ҙа ҡысҡыралар
Торайыҡ та торайыҡ. /торна/

Баҫтырығы оҙон, көлтәһе ҡыҫҡа. /һайыҫҡан/

Көндөҙ йоҡлай, төнөн илай. /өкө/

Йылы яҡтан
Беҙгә килә,
Ул йылдарҙы
Һанай белә.
Был ниндәй ҡош?
Бирсе әйтеп! /кәкүк/

Өй артындағы тирәккә
Ҡайсаҡ ҡунып китә ул.
Ҡасан ҡунаҡтар килерен
Беҙгә хәбәр итә ул. /һайыҫҡан/

Талға ҡунып, йөҙ төрлө
Йыр йырланы маҡтансыҡ.
Булһа булһын маҡтансыҡ,
Үҙебеҙгә бик танһыҡ. /сыйырсыҡ/

Һайлап алып ҡыу ағасты
Көнө буйы туҡылдар,
Ҡорттан һаҡлай ағастарҙы,-
Ә исеме кем булыр? /тумыртҡа/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ағас башында ояһы,
Йәйен-ҡышын ҡар даулай,
Ҡарауһыҙ ҡалдырһаң әгәр,
Себештәрҙән күҙ алмай. /ҡарға/
(Ғүмәр Ғайсин)

Ҡанатлы ла ҡолаҡлы,
Төнөн генә оса ул,
Ҡош тип әйтеп булмай уны,-
Ниндәй хайуан була ул? /ярғанат/
(Ғүмәр Ғайсин)

Источник

Дидактический материал на башкирском языке “Загадки”

Регина Хабутдинованы ң Интернетка һалған эшенән алынды

б) Көндөҙ йоҡлай, төндә илай.

г) Энәһе бар, ебе юҡ.

е) Ағаһы ла, ҡустыһы ла эшләпәле.

з) Ниндәй ҡош яҙ килеүен хәбәр итә.

и) Тейен нимә ярата.

к) Тау нимәһеҙ булмай.

л) Ай күрҙе, ҡояш алды.

м) Биш бүлмәгә бер ишек.

Тун түгел – тегелгән.

п) Яратам һине, яратам һине,

Яратҡан өсөн туҡмайым һине.

Урағы бар – иген урмай.

Ботаҡ һайын – һигеҙ сәтләүек,

Бөтәһе нисә сәтләүек.

(Алмағаста сәтләүек үҫмәй.)

Ат түгел, кешнәмәй,
Йөҙ аттан кәм эшләмәй. /трактор/

Һыу эсә, бесән ашамай,
Үҙе дүрт аяҡлы. /автомобиль/

Балыҡ түгел, ҡош түгел,
Һыуҙа йөрөй үҙе гел. /пароход/

Ҡамыты юҡ, дуғаһы юҡ
Ҡара атым егеүле. /паровоз/

Эй ат саба, ат саба,
Һығыла билгенәһе,
Тояҡтары резина,
Тимерҙән дилбегәһе. /автомобиль/

Йә тәрән соҡор ҡаҙый ул,
Йә бейек өйөм өйә.
Төҙөүсөләр уны һөйә,
“Тимер бәһлеүән!” — тиә. /экскаватор/

Тимер сысҡан,
Сүс ҡойроҡ. /самолет/

Ҡанаты бар — елпемәй,
Эсе йылы — ел теймәй. /самолет/

Ҡанаты бар, йөнө юҡ,
Үҙе бара, юлы юҡ. /самолет/

Юҡ, мин поезд түгел,
Ләкин уға оҡшаған.
Сөнки йөрөйбөҙ беҙ
Тимер юлдарҙан. /трамвай/

Үҙе ура, үҙе һуға,
Үҙе ҡапсыҡҡа һала.
Шаулап, гөрләп эшләгәнгә
Ҡыр матурланып ҡала. /комбайн/

Тимер жираф, башы күктә,
Күп күтәрә көсө күпкә,
Тонна-тонна йөктәрҙе
Эләктереп ала ул,
Балкондарын балҡытып,
Бейек өйҙәр һала ул. /кран/

Ул үҙе шундай көслө,
Тешле-тешле сүмесле.
Бер үҙе эшләй ала
Йөз кешелек эште. /экскаватор/

Эйәремә менәләр,
Өҙәңгемә тибәләр.
Йөгөртәләр, саптыралар,
Кәрәк ергә китәләр. /мотоцикл/

Арымай, талмай,
Ат артынан ҡалмай. /арба/

Ике күсәр дөнъя кисер. /арба/

Ике аяҡлы үгеҙ,
Маңлайында ҡуш мөгөҙ. /велосипед/

Үҙе атта бара,
Үҙе атлап бара. /велосипед/

Үҙе бара, эҙе юҡ,
Маңлайында күҙе юҡ. /кәмә/

Хайран уның йөрөүе,
Бик йыраҡтан килүе,
Ай-һай, уның кешнәүе.
Аяғында тимере,
Тамағында күмере,
Ерҙе ярып килүе. /паровоз, поезд/

Уф-уф һулар,
Уфтанһа ла алып китер,
Барыр еренә етер. /паровоз, поезд/

Ҡылға аҫылына,
Тимергә таяна.
Ултыртып саба
Теләһәң ҡайҙа. /трамвай/

ЙОРТ ХАЙУАНДАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Йомаҡ әйтәм, йомаҡ әйтәм,
Уны сискән сос булыр,
Сисәлмәгән тик торор.

Ишек алдына хужа,
Сит малдарҙы ул ҡыуа,
Ләү-ләү итеп ул өрә,
Барса ерҙә өлгөрә. /көсөк/

Һаҡаллы ул, мөгөҙлө,
Һанға һуҡмай һис кемде.
Баҡсаға бик йыш инә,
Кәбеҫтәне кимерә. /кәзә/

Мендәр өҫтөндә ятыр,
Йә мейескә ул ҡасыр.
Көндөҙ әҙерәк серем итеп,
Төнөн сысҡан ул тотор. /бесәй/

Йүгерекләп йөрөр ул,
Ләү-ләү итеп өрөр ул,
Мал-тыуарҙы ҡыуыр ул,
Өйгә һаҡсы булыр ул. /көсөк/

Шып-шым баҫып йөрөй ул,
Сысҡандарҙы тота ул.
Һөт эсә лә рәхәтләнеп,
Мейес башында ята ул. /бесәй/

Йылыта, кейендерә,
Әҙәмде һөйөндөрә. /һарыҡ/

Дүртәүҙер аяғы,
Ҡайсылай ҡолағы,
Таштан ҡаты тояғы. /ат/

Хайран уның йөрөүе,
Бик йыраҡтан килеүе,
Ай-һай уның кешнәүе.
Аяғында тимере,
Тамағында күмере,
Ерғе ярып килеүе. /ат/

Ишек алдында сүмәлә,
Аҫтында дүрт бағана,
Алдында ике һәнәк,
Артында һепертке. /һыйыр/

Ҡойроғо уралған, теле һалынған. /эт/

Һабан да түгелмен – һөрөргә яратам. /сусҡа/

Ҡуян ҡолаҡлы, ат тояҡлы. /ишәк/

Муйыны – дуға, арҡаһы – эйәр. /дөйә/

Туны бар – сапаны юҡ,
Мыйығы бар – һаҡалы юҡ. /бесәй/

Арҡаһынан һыпырһаң,
Күҙҙәре ялт-йолт итә.
Гел яратып, иркәләп,
Һөйөп торғанды көтә. /бесәй/

Ауыҙы бар – көйшәмәҫ,
Теше бар – тешләмәҫ,
Ултырһаң – күтәрер,
Етәкләһәң – эйәрер. /ат/

Ары ла йүгерә Зәпзәки,
Бире лә йүгерә Зәпзәки.
Тамаҡ ҡыра Зәпзәки,
Һаҡал һелкә Зәпзәки. /кәзә/

Һәр кистә яландан ҡайта
Мөңрәй-мөңрәй көтөүҙән.
Май, ҡаймаҡ яһайҙар уның
Тәмле ап-аҡ һөтөнән. /һыйыр/

Бысраҡ һыуҙа аунай,
Мырҡ-мырҡ, мырҡылдай. /сусҡа/

Йәйен дә, ҡышын да,
Йылы тунда. /һарыҡ/

Бик оҙон мыйыҡтары,
Күҙҙәре янып тора.
Сысҡандарҙы аулар өсөн
Туҡтауһыҙ хәйлә ҡора. /бесәй/

ҠЫРАҒАЙ ХАЙУАНДАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Эй тырыша – кәрәк уға
Сәтләүектең орлоғо.
Өйө ағас ҡыуышында,
Көлтә ҙурлыҡ ҡойроғо. /тейен/

Йөрөмәй ул буранда,
Ҡышын йоҡлай урманда,
Йәйен солоҡ “таҙарта”,
Еләкте лә ярата. /айыу/

Ҡылый күҙ, оҙон ҡолаҡ,
Баҡсаны үтмәй урап,
Һайлап, кишер кимерә,
Бигерәк шәп йүгерә. /ҡуян/

Уңайлы ултыра ағаста,
Сәтләүекте ярата,
Көлтә ҡойроҡ, бик етеҙ ул,
Һикерергә ярата. /тейен/

Урманда йыш тап булар,
Мөгөҙҙәре бигерәк ҙур,
Ат ҡәҙәре кәүҙәһе,
Һис еткермәй берәүҙе. /мышы/

Ҡара морон, һарғылт йөн,
Көлтә ҡойроҡ, хәйләкәр,
Тауыҡ итен бик ярата,
Ялан, урманда йәшәр. /төлкө/

Бәләкәй генә, бик етеҙ,
Йөнтәҫ ҡойроҡ, ялтыр күҙ,
Сәтләүекте бик ярата,-
Кем ағаста? Әйтегеҙ. /тейен/

Ҡомда мәҙәк юл ҡалдыра,
Һыуҙа йөҙә ҡай саҡта,
Үҙе менән һөйрәп йөрөй
Үҙенең өйөн йыраҡҡа. /гөбөргәйел/

Читайте также:  Ирония судьбы на украинском языке

Ағас башында туп һымаҡ
Ул һикереп шаяра,
Йә тубырсыҡ эҙләп йыя,
Йә ул сәтләүек яра.
Имәнгә ҡора өйөн,
Ниндәй кейек ул? /тейен/

Энәләре күп булһа ла,
Кейем текмәй был кейек.
Сәнскеле балаһын да
Һөйә: ”Йомшағым!”- тиеп. /терпе/

Энәһе күп: йөҙләп-меңләп,
Бер ни тегә алмай йүнләп. /терпе/

Баҙҙа йәшәй, дошманы – бесәй. /сысҡан/

Ерҙе тиштем – йәшәнем,
Ер өҫтөнә сыҡтым – үлдем. /һуҡыр сысҡан/

ЙОРТ ҠОШТАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Бәпкәләрен үләндә
Эйәртеп йөрөтә ул,
Оҙон муйын,ҡыҙыл тәпәй,
Ыҫылдап суҡымаҡсы ул. /ҡаҙ/

Һыуҙа йыуынып алды,
Өҫтө ҡоро ҡалды. /ҡаҙ/

Таң атмаҫ борон уяна,
Ҡанат ҡаға, талпына,
– Килтере-е-е-п би-и-и-р!- тиеп һөрән һала,
Баҫып кәртә башына. /әтәс/

Ҡыт-ҡыт-ҡыт-ҡыт-ҡыт итә,
Килгәнебеҙҙе көтә,
Йомортҡаны алығыҙ! – тип,
Ул беҙгә хәбәр итә. /тауыҡ/

Башы тараҡ, ҡойроғо ураҡ,
Ҡысҡыртып борғоһон, уята барыһын. /әтәс/

Оса лап-лап, төшә лап-лап,
Йөҙә шәп-шәп, йөрөй саҡ-саҡ,
Әкрен атлап, кейеҙен ҡаплап. /өйрәк/

Күбеп китһә, көймә кеүек,
Күпереп бешкән икмәк кеүек,
Губернский ҡыҙҙар кеүек,
Ултырыуы мулла кеүек,
Ҡысҡырыуы торна кеүек?! /күркә/

Гөбөр-гөбөр гөбөрә, ҡыҙыл күрһә, ҡабара. /күркә/

Бәләкәй генә һары йомғаҡ
Йүгереп йөрөй сиҙәмдә. /себеш/

ҠОШТАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Үҙе йомортҡа баҫмай,
Балаһын да баҡмай. /кәкүк/

Ҡулы юҡ, балсыҡ ташый,
Балтаһы юҡ, өй яһай. /ҡарлуғас/

Ҡыҙыл ситектәрен кейгән
Күк күлдәкле ҡыҙ килгән.
Күк күлдәк, ҡыҙыл ситекле
Әйтегеҙсе, кем икән? /күгәрсен/

Көндөҙ ул насар күрә.
Тап бына шуға күрә,
Үҙ ҡорбанын һағалап,
Төндә тора самалап. /ябалаҡ/

Айырып булмай был ҡоштоң
Исемен есеменән.
Һоҡландыра бөтәһен дә
Аҡтан-аҡ төҫө менән. /аҡҡош/
Осоп киләм, осоп киләм,
Күҙгә эләккәнде тибеп киләм. /бөркөт/

Ағас башында бер Ҡолой,
Көндөҙ йоҡлай, кис олой. /өкө/

Торған булһалар ҙа ҡысҡыралар
Торайыҡ та торайыҡ. /торна/

Баҫтырығы оҙон, көлтәһе ҡыҫҡа. /һайыҫҡан/

Көндөҙ йоҡлай, төнөн илай. /өкө/

Йылы яҡтан
Беҙгә килә,
Ул йылдарҙы
Һанай белә.
Был ниндәй ҡош?
Бирсе әйтеп! /кәкүк/

ҠОШТАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР (дауамы)

Һайлап алып ҡыу ағасты
Көнө буйы туҡылдар,
Ҡорттан һаҡлай ағастарҙы,-
Ә исеме кем булыр? /тумыртҡа/

Ағас башында ояһы,
Йәйен-ҡышын ҡар даулай,
Ҡарауһыҙ ҡалдырһаң әгәр,
Себештәрҙән күҙ алмай. /ҡарға/

Ҡанатлы ла ҡолаҡлы,
Төнөн генә оса ул,
Ҡош тип әйтеп булмай уны,-
Ниндәй хайуан була ул? /ярғанат/

Өй артындағы тирәккә
Ҡайсаҡ ҡунып китә ул.
Ҡасан ҡунаҡтар килерен
Беҙгә хәбәр итә ул. /һайыҫҡан/

Талға ҡунып, йөҙ төрлө
Йыр йырланы маҡтансыҡ.
Булһа булһын маҡтансыҡ,
Үҙебеҙгә бик танһыҡ. /сыйырсыҡ/

БӨЖӘКТӘР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Бейек кенә бейек ҡаялар,
Ул ҡаяға ҡыйғыр оялар.
Һурпаһы хәләл, ите хәрәм,
Ул ни булыр икән?! /бал ҡорто/

Ҡап-ҡаранғы бүлмәлә
Селтәр бәйләй ҡыҙ бала. /бал ҡорто/

Бейек тауға менәләр,
Тоҡтар йөкмәп киләләр. /ҡырмыҫҡа/

Деү-деү, деү итә – дуғаға ҡуна,
Сей-сей, сей итә – ситәнгә ҡуна. /күгәүен/

Беҙелдәп оса ла семетеп ала,
Ул семеткән ерҙә ҡан ҡала. /серәкәй/

Бал ҡортона бик оҡшаған,
Тик саҡһа, саға елле!
Шул бөжәктекеләй, тиҙәр,
Ҡыҙҙарҙың нәҙек биле. /һағыҙаҡ/

Гөжләп тора өй-йорттары,
Ҡупҡан һуң ниндәй ғауға?
Хәүеф килһә, күмәкләшеп,
Дәррәү сығалар яуға. /ҡырмыҫҡалар/

Нисек итеп биҙмәйҙәр,
Бер туҡтауһыҙ безләйҙәр.
Безләшеп, улар беҙгә
Сәскәнән бал эҙләйҙәр. /бал ҡорто/

«Тоттом» тигәндә, тороп китте,
«Баҫтым» тигәндә, тороп ҡасты. /сиңерткә/

Шем шекерә-мекерә,
Тотам тиһәң, һикерә. /сиңерткә/

Ат башлы,
Болан мөгөҙлө,
Бүре кәүҙә,
Бүкән һын,
Ҡош ҡанатлы,
Ҡырмыҫҡа аяҡлы. /сиңерткә/

Эт башлы,
Ырғаҡ муйынлы,
Бүре кәүҙәле,
Бүкән һынлы,
Ҡуш ҡанатлы,
Тиктормаҫ йәнле. /сиңерткә/

Аяғы ҡулдан юғары,
Һикерә талдан юғары.
Ни ҡош түгел, ни ҡорт түгел,
Теҙе билдән юғары. /сиңерткә/

ТӘБИҒӘТ КҮРЕНЕШТӘРЕ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Әй, малайҙар! Әй, ҡыҙҙар!
Ҡойҙоғоҙмо ҡоймаҡтар?
Килегеҙ, әйҙә, ултырығыҙ,
Табышайыҡ йомаҡтар.

Ап-аҡ ҡына, шәкәр түгел,
Йылыға иреп бара.
Ҡышын ерҙе ҡаплап ала,
Йомшаҡ ҡына, тотоп ҡара. /ҡар/

Ағастарға ул ҡунған,
Ап-аҡ ҡар һымаҡ булған,
Анау урман әкиәттәге
Көмөш аҡ урман булған. /бәҫ/

Эй, ыжғыра, асыулана,
Үкерә, ярһый, өрә.
Кеше йөрөй алмаһын, тип,
Ҡарҙарҙы юлға өйә. /буран/

Өшөттөрә, туңдыра –
Үҙе күренмәй күҙгә.
Ҡайсаҡ ул йүгерттерә,
Йылы тунды кейҙерә. /һыуыҡ/

Ҡыш көнө генә яуа,
Сафланып ҡала һауа,
Атлағанда шығыр-шығыр
Эҙҙәрҙе уйып ала. /ҡар/

Аҡ мунсаҡ төшөп ҡалды,
Ай күрҙе, ҡояш алды. /ысыҡ/

Осоп китә, йөҙөп китә,
Ваҡыт еткәс, иреп бөтә. /ҡар/

Йондоҙ булып ҡойола,
Мамыҡ булып йыйыла.
Ел булһа, оса,
Яҙ булһа, ҡаса. /ҡар/

Үкерә лә ҡотора,
бөтә ерҙе тултыра. /буран/

Күктән килде, ергә китте. /ямғыр/

Ялт-йолт ялтырай,
Ерҙең өҫтө ҡалтырай. /йәшен/

Тау арҡылы уҡ аттым,
Атҡан уғым юғалттым. /йондоҙ атылыу/

Аяҡһыҙ-ҡулһыҙ тәҙрә ҡаға. /ел/

Аяғы юҡ, ҡулы юҡ,
Һөйләшергә теле юҡ,
Ҡояш кеүек нуры юҡ,
Күрергә күҙе юҡ,
Һис етмәгән ере юҡ. /ел/

Уты юҡ, төтөнө бар. /томан/

Таҫмаларым йыуам да,
Киптерәмен дуғамда. /йәйғор/

Ишек алды таш була,
Өйгә инһә, һыу була. /боҙ/

Ишектән керер, түргә уҙыр. /һыуыҡ/

Аҡ булһа ла, һөт түгел,
Күп булһа ла, йөк түгел.
Һыу буйында ярала,
Ҡояш сыҡһа, тарала. /томан/

ТӘБИҒӘТ КҮРЕНЕШТӘРЕ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР (дауамы)

Йәшенегеҙ, ти, тиҙерәк,
Ҡурҡыныс минең утым.
Ҡаялағы бөркөттөң дә
Алам да ҡуям ҡотон. /йәшен/

Иретһәң, һыу була,
Ҡайнатһаң, быу була. /ҡар/

Мин дә эй күшегеп бөттөм,
Урман-ҡырҙар күшекте.
Күк күкрәүен ер аҫтында
Һуҡыр сысҡан ишетте. /ямғыр/

Ямғыр тынды, ҡояш сыҡты,
Ҡалҡты күктә ҙур күпер.
Шул күперҙең бөтә төҫөн
Айыра ала тик өлгөр. /йәйғор/

Көндөҙ йоҡлай, төндә илай. /ысыҡ/

Аҡ бабай, аҡ бабай,
Аҡ туныңды ҡаҡ, бабай. /ҡар/

Утта янмай, һыуҙа батмай. /боҙ/

Сәстәремде тағатып
Йөрөй нисек иренмәй?
Әллә уйнай йәшенмәк,
Үҙе ҡайҙа? Күренмәй. /ел/

ЙӘШЕЛСӘЛӘР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Бер-береһенән уҙышып
Үҫәләр гел бер өйҙә.
Өйҙәрен төп тип атайым,
Сығалар өйҙән көҙгә. /картуф/

Ҡыяҡтары йәм-йәшел дә,
Һап-һары уның башы.
Ашнаҡсыны илатһа ла,
Их, тәмләй ул һәр ашты. /һуған/

Ерҙән ҡаҙып алалар,
Аш, бәлешкә һалалар.
Көлгә күмә малайҙар,
Иҙеп ашай бабайҙар. /картуф/

Йәшкелт аҡһыл төҫтә ул,
Ҡатлы-ҡатлы күлдәкле,
Әсәй турап ашҡа һала,
Ашағанда бик тәмле. /кәбеҫтә/

Әрсей ҡалһаң, йәһәт кенә
Күҙ йәштәрен ағыҙа.
Уны ашаһаң сирләмәйһең,-
Кәрәк түгел дарыу ҙа. /һуған/

Йоморо уның кәүҙәһе,
Унан аштар бик тәмле,
Әйт әле, һин, әйт әле,-
Был нимә ул? /бәрәңге/

Тәҙрәһе юҡ, ишеге юҡ,
Эсе тулы халыҡ. /ҡыяр/

Ер аҫтында алтын ҡаҙыҡ. /кишер/

Ҡат-ҡат тунлы,
Ҡарыш буйлы. /кәбеҫтә/

Бабай ҡат-ҡат тун кейгән,
Сисендерһәң – иларһың. /һуған/

Читайте также:  Во сне разговаривать на другом языке

Үҙе генә ашалмай,
Унан башҡа аш бармай. /һуған/

Келәте бар, малы юҡ,
Балаһының һаны юҡ. /ҡыяр/

Үҙе һимеҙ – майы юҡ,
Тиреһе ҡалын – йөнө юҡ. /шалҡан/

Әй,малайҙар,әй,ҡыҙҙар!
Оҡшанымы йомаҡтар?

ЭШ ҠОРАЛДАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Әй, күп тә һуң тештәре!
Әй, күп тә һуң эштәре!
Ағасты «ашай-ашай»,
Төрлө әйберҙәр яһай. /бысҡы/

Нисек кенә бәйләп тотма,
Ятҡырып булмай тоҡта.
Барыбер сыға тишеп,
Уның исеме нисек? /беҙ/

Был ҡорал менән
Шымартып алғас,
Ял итеп ҡала
Ҡытыршы ағас.
Түңәрәкләнеп
Оса юнысҡы,
Оҫта ҡулында
Нимә ул? /йышҡы/

ЙЫЛ МИҘГЕЛДӘРЕ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Ҡар иреп,ер күренер,
Һайрар ҡоштар ҙа килер,
Йәшел үләндәр үҫер,-
Был ниндәй ваҡыт етер? /яҙ/

Көндәр бигерәк эҫелер,
Еләктәр ҙә бешәлер.
Көн дә беҙ һыу инәбеҙ,-
Ниндәй ваҡыт? Әйт әле. /йәй/

Ағастарҙан, һарғайып,
Япраҡтар ергә төшә.
Баландар ҡыҙарып бешә,-
Был ниндәй ваҡыт етә? /көҙ/

Көндәре һыуыҡ булыр,
Ерҙең өҫтө аҡ булыр,
Балалар санала шыуыр,-
Был ниндәй ваҡыт булыр? /ҡыш/

Ҡара ерҙең өҫтөнә
Ҡаҙ мамығын кем һипкән?
Аҡ юрғанды кем теккән,
Ап-аҡ ондо кем һипкән? /ҡыш/

Бабайым килә һағынып,
Аҡ толобон ябынып. /ҡыш/

Аҡ юрғанын ташлай,
Һыртын күрһәтә башлай. /яҙ/

Үҙе илай, үҙе йырлай. /көҙ/

Ҡарҙар ирене,
Һыуҙар йүгерҙе,
Илап йылғалар,
Йәштәр түгелде.
Көндәр оҙая,
Төндәр ҡыҫҡара,
Был ҡайһы ваҡыт,
Йә, әйтеп ҡара? /яҙ/

АҒАСТАР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Йәм-йәшел йәйен,ҡышын да,
Энәһе күп ботаҡта.
Ул төҙәнә беҙгә килеп
Яңы йылда ҡунаҡҡа. /шыршы/

Бер ағаста мең ҡара. /муйыл/

Суҡ толомло, аҡ һынлы,
Гел һөйкөмлө, яғымлы.
Сағылда табып яйын
Сәләмләй килгән һайын. /ҡайын/

Йәй ҙә йәшел, ҡыш та йәшел
Тауҙа ла, урманда ла.
Ултыра уртала илап
Ҡыш байрам ҡорғанда ла. /шыршы/

Майҙа ап-аҡ күлдәкле,
Унан йәшеллек кейә.
Ҡарайғас шул күлдәге,
Башҡайын түбән эйә. /муйыл/

Гел бейеккә, гел киңлеккә әйҙәр,
Йәмле булыр унан өйҙәр-өйҙәр,
Өй аҫтына һалһаң, йөҙ йыл түҙәр,
Ныҡ кешене уның кеүек тиҙәр. /имән/

Күлдәктәре аҡ ҡына,
Бөҙрә уның сәстәре.
Бысаҡ тейҙеме яҙын,
Сәсрәп сыға йәштәре.
Тик яраламаһын һис кем
Матур йәшел дуҫҡайын.
Урман булып шаулаһын
Беҙҙең ерҙә аҡ. /ҡайын/

Аҡ кейемен кейгән
Йәшел суғын элгән. /ҡайын/

Урамдарҙа йәй бураны,
Ап-аҡ иткән йорт-ҡураны. /тирәктәр/

ЕМЕШ-ЕЛӘКТӘР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Сәскәһе ап-аҡ, емеше ҡыҙыл,
Ҡыҙарып беште, ергә төштө. /алма/

Эсе ҡыҙыл, тышы ҡара,
Ышанмаһаң, ашап ҡара. /ҡарағат/

Кәкре ҡайын аҫтында,
Ҡан тамсылап ултыра. /ҡурай еләге/

Үләндәрҙә ҡыҙарып бешер,
Һабағын бөгөп, ергә төшөр. /ер еләге/

Лампочкаға бик оҡшаған
Татлы был емеш.
Исемен әйтһәң, һиңә лә
Сығарам өлөш! /груша/

“Бал”лы ижеге булһа ла,
Һис тә түгел ул татлы.
Миләшкә оҡшаш емештең,
Йә, исемен кем тапты? /балан/

“Алма” тиһәң, алалар.
Нимә һуң ул, балалар? /алма/

Ҡыҙыл төймә таптым,
Ауыҙыма ҡаптым. /ер еләге/

Үҙе ҡып-ҡыҙыл,
Күлдәге йәм-йәшел. /ер еләге/

Оҙон ҡурай үләндәр,
Ҡыҙыл алҡа элгәндәр. /ҡурай еләге/

Түңәрәк-түңәрәк шар кеүек,
Ҡыҙыл-ҡыҙыл ҡан кеүек,
Әсе лә, татлы ла,
Йотайым тиһәң, ташлы ла. /сейә/

ҺӨНӘРҘӘР ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Шым йөрөй еңел баҫып,
Мылтығын алған аҫып,
Шулай һунар итә ул,
Ул кеше кем була ул? /һунарсы/

Ҡармаҡ алып ҡулына
Китә йылға буйына,
Көн оҙон тик ултыра,
Сабаҡ,суртандар тота. /балыҡсы/

Атҡа атланып һыбай
Һыҙғыра йә ул йырлай,
Үҙе төшмәй эйәрҙән,
Эте уға эйәргән. /көтөүсе/

Иртүк тороп фермаға
Йүгерә атлай бара,
Аҡ халатын кейеп алып
Кем әле һыйыр һауа? /һауынсы/

Тыпыр-тыпыр, тыпыр-тыпыр.
Һикереп йөрөй туптай.
Ҡош ҡанатылай ҡулдары,
Күҙҙәре яна уттай. /бейеүсе/

Тәмле аштар бешерә,
Аш-һыуы төшкә керә.
Әйтегеҙсе, кем һуң шулай
Барыбыҙҙы ла һыйлай? /ашнаҡсы/

Ут менән көрәшәбеҙ беҙ,
Шуға көслө, ҡыйыубыҙ.
Бар кешегә кәрәк һөнәр –
Әйтегеҙсе, беҙ кемдәр? /янғын һүндереүселәр/

Ул ҡалалар төҙөй
Ҡағыҙҙа йылдар буйы.
Хыялы һәм оҫта ҡулы
Бүләк итә өй туйы. /архитектор/

Быяла күҙен көйләй ҙә
Бер генә йомоп ала –
Һеҙҙе иҫтә ҡалдыра.
Аңлатығыҙ, был эште
Кем бик оҫта башҡара? /фотограф/

АҢ-БЕЛЕМ, УҠЫУ-ЯҘЫУ, УҠЫУ ӘСБАПТАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Бер байлыҡ бар − янмай,
Ҡараҡ та урлай алмай,
Төшөп тә юғалмай. /белем/

Аҡыллы сәсә барыр,
Аҡылһыҙ йыя барыр. /белем/

Әйтермен − минән китер,
Тыңламаһаң − һинән китер./һүҙ/

Аҡсаһыҙ инәһең,
Хазина алып сығаһың. /мәктәп/

Ҡат-ҡат ҡатлама,
Аҡылың булһа, ташлама. /китап/

Өнһөҙ, йәнһеҙ − иң яҡын дуҫ. /китап/

Шишмә түгел, әммә үҙен
“Белем шишмәһе” тиҙәр.
Бик белемле булғың килһә,
Ҡулдан төшмәһен, тиҙәр. /китап/

Орлоғо ҡара,ере аҡ,
Ҡул менән сәсәләр,
Күҙ менән йыялар. /яҙыу, уҡыу/

Бишәү сәсә, берәү йыя. /яҙыу, уҡыу/

Иген сәсте биш малай,
Урҙылар ике ағай. /яҙыу, уҡыу/

Ҡул менән сәсәһең,
Күҙ менән йыяһың. /яҙыу, уҡыу/

Аҡ ерҙә эҙ һалған,
Эҙ ҡалмаған, һүҙ ҡалған. /яҙыу/

Ҡалаһы бар, халҡы юҡ,
Дингеҙе бар, һыуы юҡ. /карта/

Ямауы бар, йөйө юҡ. /карта/

Бабай бүреге йөҙ ямау. /глобус/

Тимер ҡоҙоҡ, оҙон ҡойроҡ, бирә бойороҡ. /ручка/

Үҙе уҡый белмәһә лә,
Ғүмер буйы яҙыша. /ручка/

Ҡулланған һайын,
Ҡыҫҡара бара.
Ҡыҫҡарған һайын,
Оҫтара бара. /ҡәләм/

Оҙон, йоҡа, төп-төҙ ул,
Билдәләй ул иң төҙ юл.
Юлдарҙың оҙонлоғон
Беләм һанап һыҙығын. /линейка/

Ишекле, тәҙрәһеҙ
Тап-тар өйҙә йәшәйҙәр.
Әҙерләгәндә дәрес
Сиратлашып эшләйҙәр. /пенал, ручка-ҡәләмдәр/

Торалар бергә бер йортта,
Төрлөһө төрлө төҫтә.
Аҡ ҡығыҙҙа бер ҡул йөрөтә
Төрлөһөн төрлө эшкә. /төҫлө ҡәләмдәр/

МУЗЫКА ҠОРАЛДАРЫ ТУРАҺЫНДА ЙОМАҠТАР

Таҡыя башын тубайтып,
Үҙе урманда үҫә.
Елкендереп күңелде,
Йәшен-ҡартын бейетә.
Наҙлы моңло был ҡорал
Ниндәй исем йөрөтә? /ҡурай/

Ҡырҙа үҫкән бер бала
Өйгә килеп моң һала. /ҡурай/

Бәләкәй генә көпшәлә
Уйылғандар тишектәр.
Моңло тауыш сығарһа,
Бейеп китә ситектәр. /ҡурай/

Үҙе үҫемлек,
Унан да моңло нәмә юҡ. /ҡурай/

Ҡарар күҙгә ҙур түгел,
Киләсәге ҙур уның. /ҡумыҙ/

Кире кәпәс кире һикерә. /ҡумыҙ/

Туҡмағанды ярата,
Бик дәртле көй тарата:
Тра-та-та-та! Тра-та-та! /барабан/

Эсе ҡыуыш,
Даңғылдарға уны ҡуш./барабан/

Йәнле йәнһеҙҙе ҡыйнай,
Йәнһеҙ ҡысҡырып илай. /барабан/

Сирткән һайын терт итә,
Шунда уҡ йырлап китә. /мандолина/

Телдәре күп булғанғалыр,
Көй һуҙа моңло итеп.
Яратам уны шуға мин,
Тыңлайым иҫем китеп. /гармун/

Тартыла ла һуҙыла,
Бар донъяға моң һала. /гармун/

Ауыҙы юҡ, күп телле,
Дәртләндермәй һуң кемде? /гармун/

Бармаҡ менән баҫалар,
Уйнап күңел асалар. /пианино/

Тейһәң, илаған,
Тауышы халыҡҡа уйнаған.
Эсендә эсәге бар,
Тышында түшәге бар. /думбыра/

Ҡолағы – ҡойроҡ осонда,
Эсәге – кендек өҫтөндә,
Тейһәң, илай. /думбыра/

Ебенә тейһәң, илаған,
Тауышы матур сыңлаған.
Өҫтөндә эсәге бар,
Аҫтында түшәге бар. /скрипка/

Источник

Интересные факты из жизни